İçindekiler
50/30/20, net gelirini üç kovaya bölen basit bir bütçe kuralı: %50 ihtiyaçlar, %30 istekler, %20 birikim ve borç ödemesi. Gücü, akılda kalıcı olmasından geliyor.
Kural nereden geliyor?
50/30/20, ABD’li senatör ve iflas hukuku profesörü Elizabeth Warren’ın kızıyla birlikte yazdığı All Your Worth kitabında popülerleşti. Amaç, onlarca kalemlik karmaşık bütçe tablolarının yerine akılda tutulabilir üç kova koymaktı.
Asıl değeri şurada: insanların çoğu detaylı bütçeyi iki hafta sürdürüp bırakır. Üç kovayı ise aylarca sürdürebilir.
Üç kova ne içeriyor?
%50 — İhtiyaçlar
Olmadan yaşayamayacağın kalemler: kira/konut kredisi, aidat, faturalar, market, ulaşım, sigorta, temel sağlık, asgari borç ödemeleri.
%30 — İstekler
Hayatı iyileştiren ama zorunlu olmayan kalemler: dışarıda yemek, tatil, abonelikler, hobiler, marka tercihleri, kişisel bakım.
%20 — Birikim ve borç
Acil durum fonu, uzun vadeli birikim, emeklilik ve asgari tutarın üzerindeki borç ödemeleri.
Kritik ayrım
Kredi kartının asgari ödemesi “ihtiyaç” kovasındadır (ödemek zorundasın). Asgarinin üstünde yaptığın her ödeme ise %20 kovasındadır, çünkü net servetini artırır. Bu ayrım, borç kapatmanın da bir birikim biçimi olduğunu gösterir.
Adım adım uygulama
- Net gelirini bulEline geçen tutar. Vergi ve kesintiler düşülmüş hâli. Serbest çalışıyorsan vergi payını önce ayır, kalanı net kabul et.
- Son 3 ayın harcamalarını üç kovaya dağıtHer kalemi ihtiyaç / istek / birikim olarak etiketle. Kararsız kaldığın kalemler için tek soru: “bir ay boyunca bunu hiç yapmasam hayatım işlemez mi?”
- Yüzdeleri hesaplaHer kovanın net gelirine oranını bul. Gerçek durumun bu.
- Sapmayı gör%20 kovan %4 çıktıysa panik yapma; başlangıç noktan bu.
- Tek kovaya odaklanHepsini birden düzeltmeye çalışma. Genellikle en büyük kazanç, %30 kovasındaki 2–3 kalemi kısıp %20’ye aktarmaktan gelir.
Örnek hesap
| Kova | Hedef (%) | Net gelir 50.000 TL için | Örnek kalemler |
|---|---|---|---|
| İhtiyaçlar | %50 | 25.000 TL | Kira 14.000 · Market 6.000 · Fatura 2.500 · Ulaşım 2.500 |
| İstekler | %30 | 15.000 TL | Dışarıda yemek · Abonelikler · Tatil payı · Alışveriş |
| Birikim | %20 | 10.000 TL | Acil durum fonu · Uzun vadeli birikim |
Türkiye’de %50 yetmiyorsa ne olacak?
Bu, kuralın en sık karşılaşılan sorunu. Büyük şehirlerde kira tek başına net gelirin %40–50’sini alabiliyor; ihtiyaç kovası rahatlıkla %65–70’e çıkıyor.
Bu durumda kuralı çöpe atmak yerine uyarlamak gerekiyor:
- 60/20/20: İhtiyaç payını gerçeğe yaklaştır, istek kovasını kıs, birikimi koru. Birikimi korumak kritik olan.
- 70/20/10: Zor bir dönemdeysen geçici olarak. Hedef, bu oranı kalıcı hâle getirmemek.
- Kovaları değil, yönü takip et: Bu ay %12 biriktirdiysen ve geçen ay %9’du, kural işini yapıyor demektir.
Asıl mesele
İhtiyaç kovan sürekli %65’in üzerindeyse sorun bütçe tekniğinde değil, yapısaldır: konut maliyeti çok yüksek ya da gelir çok düşük. Bu iki değişkenden birine dokunmadan hiçbir bütçe yöntemi bunu çözemez.
Kuralın güçlü ve zayıf yanları
| Güçlü yanı | Zayıf yanı |
|---|---|
| Akılda kalır, sürdürülebilir | Yüksek kira/düşük gelir durumunda gerçekçi değil |
| Detaylı takip gerektirmez | Hangi kalemin hangi kovaya gireceği tartışmalı olabilir |
| Birikimi bir kalem olarak zorunlu kılar | Düzensiz gelirlilere doğrudan uymaz |
| Aylık olarak hızlı kontrol edilir | Yıllık büyük giderleri (vergi, sigorta) atlar |
Son maddeye çözüm basit: yılda bir gelen kalemleri 12’ye böl ve her ay ihtiyaç kovasına yaz. Böylece o ay bütçen çökmez.
Alternatif yöntemler
- Sıfır tabanlı bütçe: Her lirayı bir göreve atarsın; ay sonunda gelir eksi giderin sıfır olur. Daha hassas, daha çok emek ister.
- Zarf yöntemi: Her kategori için ayrılan nakit bittiğinde o kategori kapanır. Kontrolü en zor kalemler için etkilidir.
- “Önce kendine öde”: Yalnızca birikimi otomatikleştirip gerisini serbest bırakmak. En az emek isteyen ve çoğu insan için en sürdürülebilir yöntem. Detay: Para Nasıl Biriktirilir?
Hangi yöntemi seçersen seç, ölçtüğün tek sayı aynı kalmalı: tasarruf oranın.
Yatırım tavsiyesi değildir
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel yatırım, vergi veya hukuk tavsiyesi niteliği taşımaz. Kendi durumun için karar vermeden önce Finansal Uyarı sayfamızı okumanı öneririz.
Benzer Konular
