Yüzde 4 Kuralı Nedir, Türkiye’de Geçerli mi?

Kısa cevap: %4 kuralı, birikimden her yıl portföyün %4’ünü çekerek uzun yıllar tüketmeden yaşayabileceğini öngören bir başparmak kuralıdır. Buradan finansal özgürlük hedefi olarak yıllık gider × 25 çarpanı çıkar. Ancak kural, düşük ve öngörülebilir enflasyona sahip bir ekonominin geçmiş verisine dayanır; Türkiye’de olduğu gibi uygulanması yanıltıcı olur.

Finansal özgürlük hesaplarının neredeyse tamamı tek bir sayıya dayanır: 25. Bu sayı da %4 kuralından gelir. Peki bu kural nereden çıktı, neyi varsayıyor ve bizim koşullarımızda ne kadar güvenilir? Bu yazı kuralı olduğu gibi ele alıyor — güçlü yanlarıyla ve sınırlarıyla.

%4 kuralı nedir?

%4 kuralı, emeklilik döneminde birikimden yılda ne kadar çekilebileceğine dair bir başparmak kuralıdır. Önermesi şudur: ilk yıl portföyünün %4’ünü çeker, sonraki yıllarda bu tutarı enflasyona göre güncellersen, portföyün uzun bir dönem boyunca tükenmez.

Finansal özgürlük ve FIRE hesaplarında kullanılan 25 çarpanının kaynağı budur.

Kural nereden geliyor?

Kuralın kökeni, 1990’larda ABD piyasa verileri üzerinde yapılan çalışmalara dayanır. Uzun bir tarihsel dönemde farklı emeklilik başlangıç yıllarını test eden bu çalışmalar, çeşitlendirilmiş bir hisse-tahvil portföyünden yılda %4 çekimin, incelenen dönemlerin büyük çoğunluğunda 30 yıl boyunca portföyü tüketmediğini bulmuştu.

Buradaki üç kelime kritik: ABD, tarihsel ve 30 yıl. Kural evrensel bir yasa değil, belirli bir piyasanın geçmiş verisinden çıkarılmış bir gözlemdir.

Kuralın dayandığı varsayımlar

Türkiye’de geçerli mi?

Doğrudan uygulanması sakıncalıdır. Üç temel neden:

• Enflasyon yüksek ve değişken. Kural, çekim tutarının her yıl enflasyona göre güncellenmesini varsayar. Enflasyonun öngörülemez olduğu bir ortamda bu güncelleme portföyü hızla eritebilir. Bu yüzden tüm hesap reel getiri üzerinden kurulmalıdır — bkz. Reel Getiri Nedir?
• Uzun vadeli reel getiri belirsiz. Kuralın türetildiği veri seti, uzun ve nispeten istikrarlı bir piyasa geçmişine dayanır. Farklı bir piyasa yapısında aynı sonucu varsaymak temkinsizlik olur.
• Vergi ve maliyetler. Getiriden kesilen vergi ve işlem maliyetleri, fiilî çekim oranını düşürür. Kural bunları içermez.

Sıra riski: en çok atlanan tehlike

Kuralın en zayıf noktası ortalama getiri değil, getirilerin sırasıdır. Buna “sıra riski” (sequence risk) denir.

Aynı ortalama getiriye sahip iki senaryo düşün: birinde ilk yıllar iyi, son yıllar kötü; diğerinde tam tersi. Çekim yapmadığın bir portföyde ikisi aynı sonucu verir. Ama her yıl para çekiyorsan, başlangıçtaki kötü yıllar portföyü çok daha hızlı tüketir — çünkü düşmüş bir portföyden çekim yapmak, toparlanacak anaparayı da götürür.

Bu riske karşı en yaygın korunma yöntemi, ilk yıllarda harcamayı esnetebilmek ve birkaç yıllık gideri karşılayacak likit bir tampon bulundurmaktır.

Daha güvenli alternatifler

Son satır aslında Coast FIRE ve Barista FIRE yaklaşımlarının temelidir: portföyden hiç ya da az çekmek, kuralın tüm risklerini büyük ölçüde ortadan kaldırır.

Kuralı nasıl kullanmalı?

1. Yıllık zorunlu giderini hesaplaBugünün parasıyla, gerçekçi biçimde. Bkz. harcama takibi
2. Çarpanını seç25 iyimser, 30–33 temkinli. Belirsizlik yüksekse temkinli tarafta kal.
3. Hedefi bul ve reel hesaplaTüm projeksiyonları enflasyondan arındırılmış getiriyle yap.
4. Sıra riskine karşı tampon planlaBirkaç yıllık gideri likit tutmayı hesaba kat.
5. Yılda bir gözden geçirGider seviyen ve varsayımların değişir; hedef sabit bir sayı değildir.

Sonuç ve değerlendirme

%4 kuralı, karmaşık bir soruyu tek bir çarpana indirdiği için değerli. Bir hedefi olmayan birikim planı yönsüzdür; bu kural en azından bir yön verir.

Ama kural bir garanti değil, bir varsayımdır — ve türetildiği koşullar bizim koşullarımızdan farklıdır. Doğru kullanımı şudur: hedefi belirlemek için kullan, temkinli bir çarpan seç, hesabı reel yap ve esneklik payı bırak. Bütünü için Finansal Özgürlük Nedir? yazısına bakabilirsin.

Sıkça Sorulan Sorular